ว่าด้วยภาษา

ภาษาเป็นสิ่งที่มีคุณค่ามาก
ในการติดต่อสัมพันธ์กันในชีวิตประจำวัน

มนุษย์สร้างภาษาขึ้นมา
โดยการตกลงกัน เข้าใจร่วมกัน
เป็นสัญลักษณ์ที่รับรู้ร่วมกัน

อธิบายง่ายๆ ว่า
เราสร้างภาษาขึ้นมาเพื่อ
เป็นเครื่องมือในการสื่อสาร
สมมุติมันขึ้นมาจากความว่างเปล่า

เราสมมุติว่าสิ่งนี้คือ หมา
ตกลงกันว่าสิ่งนี้คือ เครื่องบิน
เรียกสิ่งนี้ว่า ตัวน่ารัก

โดยส่วนปกติ
การรับรู้ของเราเกิดจากการเปรียบเทียบ
เพราะจิตใจชอบแบ่งแยกของเรา

เมื่อเรารู้จักความดี...ก็มีความชั่ว
เมื่อเรารู้จักสูง...ก็มีต่ำ
เมื่อเรารู้จักสิ่งน่ารัก...ก็มีสิ่งน่าเกลียด

ถ้าเป็นสิ่งที่ไม่รู้จักมาก่อนล่ะ
ลองจินตนาการว่า
เราจะอธิบายช้างให้คนที่ไม่รู้จักช้างอย่างไร

ช้าง เป็นสัตว์ชนิดหนึ่ง มีสี่ขา ตัวใหญ่
มีสิ่งที่เรียกว่างายื่นออกมาจากหน้าสองอัน
ตรงกลางระหว่างงามีเนื้อยื่นออกมาด้วย
ฯลฯ

ถามว่า
ที่เราอธิบายออกมา
มันคือ "ช้าง" ใช่หรือไม่?

การอธิบายช่วยทำให้ความหมายแคบลง
แต่ไม่ได้บอกเลยว่าสิ่งนั้นคืออะไร

เราทำได้แค่เพียง
จำกัดความหมายของคำว่า ช้าง เท่านั้น

เพราะจริงๆ แล้ว
"ช้างก็คือ...ก็คือ...ช้าง"

แต่แล้ว...
อยู่มาวันนึง
เราพยายามจะใช้ภาษา
ในการอธิบายทุกสิ่งทุกอย่าง

บางครั้งเราพยายามถามคำถาม
ว่าสิ่งนั้นคืออะไร
โดยหวังว่าผู้ตอบจะอธิบายให้เราเข้าใจได้

เด็กๆ ถามอาจารย์ว่า
จุดคืออะไร? เซตคืออะไร?
ดีคืออะไร? ชั่วคืออะไร?
ถ้าอาจารย์อธิบายไม่ได้
"สิ่งนั้นก็ไม่มีสิ"

เราลืมไปว่า...
ภาษาเป็นเครื่องมือในการสื่อสาร
ตราบเท่าที่เข้าใจตรงกันว่า
สิ่งนั้นคืออะไร
ก็น่าจะเพียงพอแล้ว

บางสิ่งบางอย่าง
ที่เราไม่เข้าใจ เราอธิบายไม่ได้
และไม่มีใครอธิบายให้เราเข้าใจได้
ก็ใช่ว่าสิ่งนั้นจะไม่มี

สุญญตา อนัตตา ธรรมคืออะไร?

พระพุทธเจ้า สอนว่า
"ธรรม เป็นสันทิฏฐิโก"
คือ...เป็นสิ่งที่รู้ได้ด้วยตนเอง
ไม่สามารถอธิบาย สอนกันได้ทั้งหมด

แล้วสิ่งเหล่านี้ มี ใช่หรือไม่?
สิ่งเหล่านี้ ไม่มี ใช่หรือไม่?

ปราชญ์เหลาจื้อ
เขียนไว้ในบทแรกของ
เต๋า เต็ก เก็ง (Tao Te Ching)
ว่า
"เต๋า...ที่อธิบายได้ ไม่ใช่เต๋าที่แท้"

ภาษาเป็นเพียงสัญลักษณ์เท่าน้ัน
ไม่ใช่ความเป็นจริงแต่อย่างใด

...

ตอนนี้ผมเองก็พยายามใช้ภาษา
อธิบายสิ่งที่อธิบายไม่ได้ด้วยภาษาอยู่ครับ
มันเลยออกมางงๆนิดนึง =)